แผลเป็นคืออะไร และทำไมต้องรู้ชนิดของแผลเป็น

25 September 2026 Sniper

แผลเป็น (Scar) คือร่องรอยที่เกิดขึ้นหลังจากผิวหนังได้รับบาดเจ็บและเข้าสู่กระบวนการซ่อมแซมตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นแผลจากการผ่าตัด อุบัติเหตุ ไฟไหม้ น้ำร้อนลวก หรือแม้แต่สิวอักเสบ เมื่อแผลหาย ร่างกายจะสร้างคอลลาเจนขึ้นมาทดแทนเนื้อเยื่อเดิม ส่งผลให้เกิด “รอย” ที่มีลักษณะต่างกันไปในแต่ละบุคคล

อย่างไรก็ตาม แผลเป็นไม่ได้มีลักษณะเหมือนกันทั้งหมด การเข้าใจชนิดของแผลเป็นจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพราะจะช่วยให้สามารถเลือกวิธีดูแลได้เหมาะสมมากขึ้น และลดโอกาสในการดูแลผิดวิธี

การรู้ประเภทของแผลเป็นจะช่วยให้:

  • เลือกวิธีดูแลได้เหมาะสมกับลักษณะรอย
  • ประเมินแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของแผลได้ดีขึ้น
  • ตัดสินใจได้ว่าเมื่อใดควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง


แผลเป็นมีกี่ชนิด? ทำความรู้จักประเภทที่พบบ่อย

โดยทั่วไป แผลเป็นสามารถแบ่งออกเป็น 4–5 ประเภทหลัก ซึ่งแต่ละประเภทมีลักษณะและแนวทางการดูแลที่แตกต่างกัน

1) แผลเป็นนูนเกิน (Hypertrophic scar)

แผลเป็นชนิดนี้มีลักษณะนูนขึ้นจากผิว แต่ยังคงอยู่ในขอบเขตของแผลเดิม

ลักษณะที่พบได้:

  • ผิวบริเวณแผลนูนขึ้น สีอาจแดง ชมพู หรือเข้มกว่าผิวรอบข้าง
  • อาจมีอาการคัน ตึง หรือรู้สึกแข็งในช่วงแรก
  • ในบางรายอาจค่อย ๆ ดีขึ้นและยุบลงเมื่อเวลาผ่านไป

มักพบในบริเวณที่มีแรงตึงของผิวสูง เช่น หน้าอก หลัง ไหล่ หรือข้อต่อ

แนวทางดูแล:

  • ผลิตภัณฑ์กลุ่มซิลิโคน
  • การดูแลอย่างต่อเนื่องในช่วงต้นของการเกิดแผล
  • ในบางกรณีอาจพิจารณาหัตถการเพิ่มเติมตามคำแนะนำของแพทย์


2) แผลเป็นคีลอยด์ (Keloid scar)

แผลเป็นคีลอยด์เป็นแผลที่มีการเจริญเติบโตเกินขอบเขตของแผลเดิม และมักมีลักษณะเด่นชัด

ลักษณะที่พบได้:

  • นูนหนา แข็ง และขยายออกนอกบริเวณแผลเดิม
  • อาจมีอาการคัน เจ็บ หรือระคายเคือง
  • โดยทั่วไปไม่ยุบลงเอง และอาจมีการเปลี่ยนแปลงขึ้นลง

ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง:

  • พันธุกรรม
  • สีผิวที่มีแนวโน้มเข้ม
  • ตำแหน่ง เช่น หน้าอก ไหล่ หลัง หรือบริเวณติ่งหู

แนวทางดูแล:

  • การฉีดยาเฉพาะที่
  • เลเซอร์
  • การรักษาแบบผสมผสานภายใต้การดูแลของแพทย์

3) แผลเป็นบุ๋มหรือแผลเป็นหลุม (Atrophic scar)

แผลเป็นประเภทนี้มีลักษณะตรงข้ามกับแผลนูน คือผิวจะยุบลง เนื่องจากการสร้างคอลลาเจนไม่เพียงพอ

ลักษณะที่พบได้:

  • ผิวเป็นหลุมหรือร่อง
  • พบได้บ่อยหลังสิวอักเสบลึกหรือการติดเชื้อบางชนิด

ชนิดย่อยที่พบบ่อย:

  • หลุมลึกแคบ (ice pick)
  • หลุมกว้างขอบชัด (boxcar)
  • ผิวเป็นคลื่น (rolling)

แนวทางดูแล:

  • เลเซอร์กระตุ้นคอลลาเจน
  • การทำหัตถการเฉพาะ เช่น subcision
  • การเติมเต็มในบางกรณี

การรักษามักต้องเลือกวิธีให้เหมาะกับลักษณะหลุมแต่ละประเภท


4) แผลเป็นหดรั้ง (Contracture scar)

แผลเป็นชนิดนี้อาจส่งผลต่อการเคลื่อนไหวของผิวและข้อต่อ ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องความสวยงาม

ลักษณะที่พบได้:

  • ผิวถูกดึงรั้งจนตึง
  • อาจทำให้ผิวผิดรูปหรือเคลื่อนไหวได้จำกัด
  • พบได้ในแผลขนาดใหญ่หรือแผลลึก

มักเกิดจาก:

  • แผลไฟไหม้หรือน้ำร้อนลวก

แนวทางดูแล:

  • การทำกายภาพบำบัด
  • การยืดเหยียด
  • ในบางกรณีอาจต้องใช้การรักษาทางศัลยกรรม


5) รอยแตกลาย (Stretch marks)

แม้รอยแตกลายจะไม่ใช่แผลจากการบาดเจ็บโดยตรง แต่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างผิว จึงมักถูกจัดอยู่ในกลุ่มแผลเป็นเชิงโครงสร้าง

ลักษณะที่พบได้:

  • เป็นเส้นยาวตามแนวผิว
  • ระยะแรกอาจมีสีแดง ชมพู หรือม่วง ก่อนจะค่อย ๆ จางลงเป็นสีขาวหรือเงิน
  • ผิวบริเวณนั้นอาจดูบางลง

มักพบในกรณี:

  • การตั้งครรภ์
  • น้ำหนักเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว
  • การเจริญเติบโตในวัยรุ่น

แนวทางดูแล:

  • การเพิ่มความชุ่มชื้นให้ผิว
  • การดูแลด้วยหัตถการในบางกรณี


ประโยชน์และข้อควรระวัง: แผลเป็นแต่ละชนิดดูแลยากง่ายต่างกันอย่างไร

เมื่อพูดถึงการดูแลแผลเป็น หลายคนมักสงสัยว่า “แผลแบบไหนดูแลยากที่สุด” ในทางปฏิบัติ คำตอบขึ้นอยู่กับทั้ง ชนิดของแผล และ ระยะเวลาที่เป็น แต่โดยภาพรวม แผลแต่ละประเภทมีแนวโน้มตอบสนองต่อการดูแลแตกต่างกัน

การเข้าใจลักษณะเหล่านี้จะช่วยให้สามารถเลือกแนวทางดูแลได้เหมาะสม และลดโอกาสของการดูแลที่ไม่ตรงจุด


เปรียบเทียบความยากง่ายของแผลเป็นแต่ละประเภท


แผลเป็นนูนเกิน vs คีลอยด์

แม้ทั้งสองชนิดจะมีลักษณะ “นูน” เหมือนกัน แต่มีพฤติกรรมต่างกันอย่างชัดเจน

  • แผลเป็นนูนเกิน มักควบคุมได้ง่ายกว่า และในบางรายอาจค่อย ๆ ยุบลงเมื่อเวลาผ่านไป
  • คีลอยด์ มักมีความดื้อต่อการดูแล และมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้ โดยเฉพาะหากมีการกระตุ้นซ้ำ เช่น การเสียดสี การเกา หรือการทำหัตถการซ้ำ


แผลเป็นหลุม (เช่น หลุมสิว)

แผลเป็นประเภทนี้มีลักษณะยุบลง จึงต้องใช้แนวทางที่แตกต่างจากแผลนูน

  • การดูแลมักเน้นการกระตุ้นการสร้างคอลลาเจน หรือการแก้พังผืดใต้ผิว
  • หลุมลึกแบบ ice pick มักตอบสนองต่อการดูแลได้ยากกว่าชนิดอื่น และอาจต้องใช้เทคนิคเฉพาะ


แผลเป็นหดรั้ง

แผลเป็นชนิดนี้มีความสำคัญมากกว่าด้านความสวยงาม เนื่องจากอาจส่งผลต่อการใช้งานของผิว

  • ผิวอาจถูกดึงรั้งจนตึง และกระทบต่อการเคลื่อนไหว
  • การดูแลมักต้องใช้แนวทางแบบองค์รวม เช่น การฟื้นฟู การยืดเหยียด และในบางกรณีอาจต้องพิจารณาการรักษาเพิ่มเติม


ปัจจัยที่มีผลต่อความชัดของแผลเป็น

นอกจากชนิดของแผลแล้ว ยังมีปัจจัยอื่นที่ส่งผลต่อการเกิดและความเด่นของแผลเป็น ได้แก่:

  • สีผิว: ผู้ที่มีผิวเข้มมีแนวโน้มเกิดคีลอยด์ได้มากกว่า
  • อายุและฮอร์โมน: บางช่วงวัยอาจมีการตอบสนองของผิวที่ทำให้แผลเด่นชัดขึ้น
  • ตำแหน่งของแผล: บริเวณที่มีแรงตึงหรือเคลื่อนไหวบ่อย เช่น หน้าอก ไหล่ ข้อต่อ
  • การดูแลแผลช่วงแรก: การติดเชื้อ การอักเสบ การแกะหรือเกา รวมถึงการโดนแสงแดด อาจทำให้รอยแผลเด่นขึ้น


การป้องกันและดูแลแผลตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

แม้ว่าจะมีวิธีดูแลแผลเป็นหลากหลายรูปแบบ แต่ในทางปฏิบัติ การดูแลตั้งแต่ช่วงแผลใหม่มักให้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุด

แนวทางพื้นฐานที่ควรให้ความสำคัญ ได้แก่:

  • รักษาความสะอาดของแผล เพื่อลดโอกาสการติดเชื้อ
    หลีกเลี่ยงการแกะ เกา หรือดึงสะเก็ด
  • ป้องกันแสงแดดบริเวณแผล เพื่อลดโอกาสเกิดรอยคล้ำ
  • เมื่อแผลปิดสนิทแล้ว อาจพิจารณาผลิตภัณฑ์กลุ่มซิลิโคนหรือเจลดูแลรอยแผล ตามคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ

—

สรุป: แผลเป็นสามารถแบ่งออกเป็นหลายประเภท โดยทั่วไปที่พบได้บ่อย ได้แก่ แผลเป็นนูนเกิน คีลอยด์ แผลเป็นหลุม แผลเป็นหดรั้ง และรอยแตกลาย ซึ่งแต่ละชนิดมีลักษณะและแนวทางดูแลที่แตกต่างกัน การเข้าใจชนิดของแผลตั้งแต่แรกจะช่วยให้:

  • เลือกวิธีดูแลได้ตรงจุด
  • ลดโอกาสเสียเวลาไปกับวิธีที่ไม่เหมาะสม
  • เพิ่มโอกาสเห็นผลลัพธ์ที่ดีขึ้นในระยะยาว

หากไม่แน่ใจว่าแผลเป็นของตนเองอยู่ในประเภทใด หรือมีลักษณะผิดปกติ เช่น นูนมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง คันหรือเจ็บมาก หรือส่งผลต่อการใช้งานของผิว การปรึกษาแพทย์ผิวหนังหรือผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้ได้รับการประเมินและแนวทางดูแลที่เหมาะสมยิ่งขึ้น

—

แหล่งอ้างอิง

ข่าวยอดนิยม