อาการ ปวดประจำเดือน (dysmenorrhea) ไม่ได้จำกัดอยู่แค่บริเวณท้องน้อย แต่ผู้หญิงจำนวนมากจะรู้สึก ปวดร้าวลงหลังส่วนล่าง เอว หรือสะโพก โดยเฉพาะในช่วงวันแรก ๆ ของรอบเดือน
ในพนักงานออฟฟิศ อาการลักษณะนี้มักพบได้บ่อยและรู้สึกรุนแรงขึ้น เนื่องจากพฤติกรรมการทำงานและการใช้ชีวิตบางอย่างส่งผลต่อกล้ามเนื้อและระบบประสาทร่วมด้วย
กลไกของอาการ “ปวดท้องร้าวลงหลัง” เกิดจากอะไร
ในช่วงมีประจำเดือน ร่างกายจะมีการหลั่งสารที่เรียกว่า prostaglandins ซึ่งมีหน้าที่กระตุ้นให้มดลูกบีบตัวเพื่อขับเยื่อบุโพรงมดลูกออก
การบีบตัวนี้เป็นสาเหตุหลักของอาการปวดท้องประจำเดือน
โดยระดับ prostaglandins ที่สูงขึ้นสัมพันธ์กับความรุนแรงของอาการปวดในช่วงมีประจำเดือน
แล้วทำไมถึง “ร้าวลงหลัง”?
- เส้นประสาทที่รับความรู้สึกจากมดลูก
- เชื่อมโยงกับเส้นประสาทบริเวณหลังส่วนล่างและเชิงกราน
ทำให้สมอง “รับรู้ความเจ็บปวด” กระจายไปยังบริเวณ
– หลังส่วนล่าง
– เอว
– สะโพก
Referred pain เป็นกลไกปกติของร่างกายที่ทำให้ความเจ็บปวดจากอวัยวะภายในแสดงออกที่ผิวหนังหรือกล้ามเนื้อบริเวณใกล้เคียง
ทำไมพนักงานออฟฟิศถึงรู้สึก “ปวดหลังมากขึ้น”
แม้กลไกหลักจะมาจากมดลูก แต่พฤติกรรมของคนทำงานออฟฟิศสามารถทำให้อาการรุนแรงขึ้นได้
1) นั่งนาน → กล้ามเนื้อหลังล่างตึงอยู่แล้ว
การนั่งทำงานเป็นเวลานานทำให้
- กล้ามเนื้อหลังล่าง (lumbar muscles) ตึง
- การไหลเวียนเลือดลดลง
เมื่อมีอาการปวดจากมดลูกเพิ่มเข้ามา จึงทำให้รู้สึก “ปวดซ้อน” และรุนแรงขึ้น
2) ท่านั่งไม่เหมาะสม
- นั่งหลังค่อม
- เอียงตัว
- ไม่มี support หลัง
ทำให้แรงกดบริเวณหลังส่วนล่างเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจทำให้อาการปวดประจำเดือน “ร้าวชัดขึ้น”
3) ขาดการเคลื่อนไหว
การเคลื่อนไหวร่างกายและการออกกำลังกายมีส่วนช่วยลดอาการปวดประจำเดือนได้ในบางกรณี แต่พนักงานออฟฟิศมักนั่งนิ่งเป็นเวลานาน ทำให้อาการปวดเด่นชัดขึ้น
4) ความเครียดและการพักผ่อนไม่เพียงพอ
ความเครียดสามารถเพิ่มความไวต่อความเจ็บปวด (pain sensitivity) ของร่างกาย และความเครียดมีความสัมพันธ์กับความรุนแรงของอาการปวดประจำเดือน
แนวทางดูแลอาการปวดท้องร้าวลงหลังเบื้องต้น
ปรับพฤติกรรมระหว่างวัน
- หลีกเลี่ยงการนั่งนานเกินไป
- ลุกยืดเหยียดเบา ๆ ทุก 30–60 นาที
- นั่งให้หลังได้รับการรองรับ
ใช้ความร้อนช่วยผ่อนคลายกล้ามเนื้อ
การใช้ ความร้อนบริเวณท้องน้อยหรือหลังล่าง เป็นวิธีที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย
Heat therapy อาจช่วยบรรเทาอาการปวดประจำเดือนได้ในบางกรณี โดยมีประสิทธิภาพใกล้เคียงกับยาบางชนิดในระยะสั้น ผลิตภัณฑ์ในกลุ่มแผ่นแปะร้อนแก้ปวด จึงเป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่หลายคนใช้เพื่อช่วยให้รู้สึกผ่อนคลายกล้ามเนื้อบริเวณหลังหรือท้องในช่วงมีประจำเดือน โดยเฉพาะในชีวิตประจำวันหรือระหว่างทำงาน
การพักผ่อนและดูแลร่างกาย
- พักผ่อนให้เพียงพอ
- ดื่มน้ำให้เพียงพอ
- หลีกเลี่ยงความเครียดสะสม
—
สรุป
อาการ ปวดประจำเดือนร้าวลงหลัง เป็นผลจากทั้ง
การบีบตัวของมดลูก และพฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น การนั่งนานและกล้ามเนื้อตึง
ในพนักงานออฟฟิศ อาการจึงมัก “รู้สึกมากขึ้น” และรบกวนการทำงานได้ การเข้าใจสาเหตุและดูแลอย่างเหมาะสม จะช่วยให้สามารถรับมือกับอาการได้ดีขึ้นในแต่ละเดือน
—
แหล่งอ้างอิง
- ACOG (2018). Dysmenorrhea and Endometriosis in the Adolescent. Obstetrics & Gynecology, 132(6) https://doi.org/10.1097/aog.0000000000002978.
- Dawood, M.Y. (2006). Primary dysmenorrhea: advances in pathogenesis and management. Obstetrics and gynecology, [online] https://doi.org/10.1097/01.AOG.0000230214.26638.0c.
- Jin, Q., Chang, Y., Lu, C., Chen, L. and Wang, Y. (2023). Referred pain: characteristics, possible mechanisms, and clinical management. Frontiers in Neurology, [online] https://doi.org/10.3389/fneur.2023.1104817.
- Jo, J. and Lee, S.H. (2018). Heat therapy for primary dysmenorrhea: A systematic review and meta-analysis of its effects on pain relief and quality of life. https://doi.org/10.1038/s41598-018-34303-z.
- László, K.D., GyŐrffy, Z., Ádám, S., Csoboth, C. and Kopp, M.S. (2008). Work-related stress factors and menstrual pain: a nation-wide representative survey. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 29(2). https://doi.org/10.1080/01674820701804423.